Bút Thử Điện

Nguyên Tắc Ba Bước: Thứ Cứu Mạng Không Phải Là Cây Bút

Một cây bút thử điện hỏng sẽ không sáng ở mọi vị trí, kể cả trên dây đang mang điện. Người thợ tin vào kết quả đó và chạm tay vào là tình huống tai nạn điển hình. Vì vậy điều quan trọng nhất trong toàn bộ trang này không phải là cách chọn bút, mà là cách dùng bút.

Nguyên tắc ba bước được áp dụng rộng rãi trong ngành điện: thử bút trên một nguồn biết chắc đang có điện để xác nhận bút hoạt động; thử lên vật cần kiểm tra; rồi thử lại trên nguồn biết chắc có điện lần nữa để xác nhận bút vẫn hoạt động trong suốt quá trình. Chỉ khi bước một và bước ba đều cho tín hiệu, kết quả ở bước hai mới có giá trị.

Bỏ bước ba là sai lầm phổ biến nhất, và nó vô hiệu hoá toàn bộ mục đích của việc thử. Pin có thể hết đúng trong khoảng thời gian giữa hai lần thử, đầu dò có thể bị bẩn, mạch bên trong có thể hỏng vì rung lắc trên đường đi. Bước ba mất năm giây và loại bỏ toàn bộ nhóm rủi ro đó.

Ba Nhóm Thiết Bị Thử Và Phạm Vi Của Từng Nhóm

Nhóm thứ nhất là bút thử điện dạng tua vít có bóng nê ông, dùng cho ổ cắm và mạch dân dụng. Loại này rẻ, phổ biến, nhưng có một hạn chế lớn: nó hoạt động dựa vào dòng rò rất nhỏ chạy qua cơ thể người xuống đất, nên kết quả phụ thuộc vào việc người dùng có tiếp đất tốt hay không. Đứng trên nền cách điện hoặc đi giày đế dày có thể khiến bút không sáng dù dây vẫn có điện.

Nhóm thứ hai là bút thử không tiếp xúc, cảm nhận điện trường quanh dây dẫn. Ưu điểm là không cần chạm vào phần kim loại, tiện và an toàn hơn khi rà nhanh. Hạn chế phải biết: nó có thể báo có điện do điện trường của dây bên cạnh, và ngược lại có thể không báo khi dây nằm trong ống kim loại hoặc bị che chắn. Loại này dùng để rà, không dùng để kết luận không còn điện.

Nhóm thứ ba là thiết bị thử chuyên dụng cho trung áp và cao áp, dùng kèm sào cách điện và có yêu cầu kiểm định riêng. Nhóm này không thay thế được bằng bút hạ áp trong bất kỳ hoàn cảnh nào, và ngược lại cũng không dùng nhóm cao áp cho mạch dân dụng vì độ nhạy khác nhau.

Chọn Bút Theo Dải Điện Áp Và Điều Kiện Làm Việc

Điều đầu tiên phải xác định là dải điện áp thực tế sẽ gặp. Một cây bút chỉ báo có hoặc không có điện đủ dùng cho mục đích xác nhận trước khi thao tác, trong khi loại hiển thị được giá trị điện áp hữu ích hơn cho việc chẩn đoán sự cố. Với người vừa lắp đặt vừa sửa chữa, loại đa năng đo được cả điện áp và thông mạch tiết kiệm được một thiết bị phải mang theo.

Điều thứ hai là điều kiện quan sát. Ở tủ điện tối hoặc ngoài trời nắng gắt, tín hiệu chỉ bằng đèn có thể khó nhận ra; loại có thêm tín hiệu âm thanh hoặc rung giải quyết được vấn đề này. Ở nơi ồn thì ngược lại, tín hiệu âm thanh vô dụng và cần đèn đủ sáng.

Điều thứ ba là tình trạng của người dùng khi thao tác. Nếu công việc buộc phải đứng gần tủ điện đang mang điện, người thợ vẫn cần nền cách ly dưới chân và bao tay đúng cấp, cụ thể là găng cách điện chọn theo cấp điện áp. Cây bút chỉ cho biết thông tin, nó không bảo vệ ai.

Điều thứ tư là độ bền cơ học. Thiết bị này bị rơi từ thang, bị nhét chung với tuốc nơ vít trong túi đồ nghề và bị dính dầu mỡ. Nên chọn loại có vỏ chịu va đập và nắp đậy đầu dò, đồng thời cất riêng thay vì để chung với dụng cụ kim loại.

Thử Không Điện Là Một Bước Trong Quy Trình, Không Phải Toàn Bộ

Xác nhận không còn điện là bước thứ ba trong trình tự an toàn, và bản thân nó không đủ để bắt tay vào làm việc. Trước đó phải cắt nguồn và khoá lại để không ai đóng nhầm; sau đó phải tiếp đất và nối tắt để xử lý điện áp cảm ứng cũng như tình huống có người đóng điện trở lại. Toàn bộ trình tự được trình bày ở trang quy trình năm bước trước khi thao tác điện.

Có một tình huống đặc biệt cần nhắc: đường dây đã cắt nhưng chạy song song với đường dây khác đang mang điện vẫn có thể xuất hiện điện áp cảm ứng, và điện áp này có thể xuất hiện lại sau khi đã thử xong. Đây chính là lý do bước tiếp đất không thể bỏ, dù cây bút đã báo không có điện.

Với thao tác trên lưới trung áp, thiết bị thử phải được gắn vào sào cách điện đúng cấp điện áp để giữ khoảng cách an toàn, và người thao tác vẫn phải mang đầy đủ trang bị cá nhân. Không có tình huống nào cho phép tới gần phần trung áp chỉ với một cây bút cầm tay.

Kiểm Pin, Bảo Quản Và Dấu Hiệu Phải Thay

Với loại dùng pin, việc kiểm chức năng tự kiểm trước mỗi ca là bắt buộc, và nên thay pin theo lịch thay vì đợi tới lúc bút không hoạt động. Pin yếu là nguyên nhân phổ biến nhất khiến thiết bị báo sai theo hướng nguy hiểm, tức là báo không có điện trong khi thực tế vẫn có.

Bảo quản riêng trong hộp hoặc túi, không để chung với kìm, tuốc nơ vít và các vật kim loại có thể làm xước vỏ cách điện ở phần thân. Giữ đầu dò sạch và khô; bụi ẩm bám ở đầu dò làm sai lệch kết quả với loại cảm ứng không tiếp xúc.

Phải loại bỏ khi: vỏ cách điện ở thân bị nứt hoặc xước sâu, đầu dò cong hoặc gãy, thiết bị cho kết quả không nhất quán khi thử nhiều lần trên cùng một nguồn, và khi đã quá hạn kiểm định với nhóm chuyên dụng cho trung và cao áp. Một cây bút đôi khi báo đôi khi không là cây bút phải bỏ ngay, không phải cây bút cần vỗ vài cái cho hoạt động lại.